Lớp tài chính đang chuyển vào bên trong sản phẩm của bạn
Năm 2020, Procore, một công ty quản lý xây dựng, bổ sung tính năng cho phép nhà thầu nhận thanh toán ngay trên nền tảng của mình. Không qua đường dẫn tới ngân hàng. Không qua công cụ hóa đơn của bên thứ ba. Mà qua chính Procore, nơi đã xây hạ tầng thanh toán thẳng vào phần mềm quy trình làm việc. Trong vòng hai năm, khối lượng thanh toán của Procore đã thành một dòng doanh thu đáng kể. Nhà thầu không dùng Procore vì nó có thanh toán. Họ dùng thanh toán vì họ vốn đã ở trong Procore.
Đây là embedded finance (tài chính nhúng) trong thực tế. Đó không phải một công ty fintech làm ứng dụng ngân hàng. Đó là một ERP, một vertical SaaS, một marketplace hay một nền tảng vận hành đưa dịch vụ tài chính (thanh toán, cho vay, bảo hiểm, ví điện tử) vào thẳng trải nghiệm sản phẩm. Người dùng không phải rời luồng công việc chính để xử lý tiền. Việc xử lý tiền là một phần của luồng công việc.
Tác động lên mô hình kinh doanh là rất lớn. Nhưng trước khi bàn về doanh thu và chiến lược, cần hiểu kiến trúc kỹ thuật đứng sau, vì kiến trúc quyết định bạn xây được gì, nhanh đến đâu và với chi phí tuân thủ bao nhiêu.
Embedded finance thực sự là gì
Thuật ngữ "embedded finance" bao gồm nhiều loại sản phẩm khác nhau đáng kể về độ phức tạp kỹ thuật, gánh nặng pháp lý và mô hình kinh doanh.
Thanh toán nhúng là điểm khởi đầu phổ biến nhất. Đó là nhận tiền, chi tiền hoặc cả hai ngay trên nền tảng của bạn, thay vì chuyển người dùng sang trang thanh toán do nhà cung cấp host. Stripe, Adyen và Braintree đã giúp hầu hết doanh nghiệp làm được điều này cho các luồng hướng đến người tiêu dùng. Diễn biến đáng chú ý hơn là Stripe Connect và các API "nền tảng" tương tự, cho phép marketplace và nền tảng SaaS chuyển tiền giữa người bán, nhà cung cấp dịch vụ và người mua, đồng thời quản lý thanh toán chia, thu phí và báo cáo thuế trong một lần tích hợp.
Cho vay nhúng là lớp tiếp theo. Shopify Capital là ví dụ rõ nhất: Shopify phân tích dữ liệu doanh thu của người bán mà họ đã có sẵn và đề xuất khoản ứng vốn lưu động, được trả tự động bằng một tỷ lệ phần trăm doanh số sau này. Người bán không cần đến ngân hàng. Họ nhận đề nghị cấp vốn ngay trong dashboard Shopify, chấp nhận chỉ bằng hai cú nhấp, và việc hoàn trả diễn ra tự động. Shopify có thể thẩm định rủi ro (underwriting) chính xác vì họ có dữ liệu về hoạt động kinh doanh của người bán tốt hơn bất kỳ bên cho vay truyền thống nào. Lợi thế dữ liệu chính là rào cản cạnh tranh.
Ngân hàng nhúng (phát hành thẻ ghi nợ, cung cấp tài khoản ngân hàng doanh nghiệp, giữ tiền) phức tạp hơn vì cần giấy phép ngân hàng, hoặc hợp tác với một ngân hàng được cấp phép, sẵn sàng làm pháp nhân có giấy phép đứng sau nền tảng của bạn. Các công ty như Unit và Treasury Prime ra đời đúng để cung cấp hạ tầng "bank-as-a-service" này, cho phép công ty phi ngân hàng đưa ra sản phẩm ngân hàng dưới thương hiệu riêng trong khi ngân hàng được cấp phép lo phần tuân thủ quy định.
Bảo hiểm nhúng là mảng chưa trưởng thành nhất nhưng đang tăng nhanh. IKEA bán gói bảo vệ đồ nội thất ngay lúc thanh toán. Uber bán bảo hiểm tai nạn trong chuyến đi. Bài toán kinh tế chạy được khi chi phí phân phối bảo hiểm gần như bằng không, vì giao dịch diễn ra trong một sản phẩm sẵn có với tần suất sử dụng cao.
Bộ API giúp mọi thứ vận hành
Mười năm trước, để xây bất kỳ thứ nào trong số này, bạn phải tự xin giấy phép tài chính hoặc đàm phán các thỏa thuận riêng với những ngân hàng không có hứng thú làm việc với công ty phi ngân hàng theo kiểu API-first. Tầng hạ tầng nay đã thay đổi hoàn toàn.
Về thanh toán và chuyển tiền: Stripe Treasury cung cấp tài khoản ngân hàng dạng dịch vụ qua API, cho phép nền tảng giữ tiền, phát hành thẻ và chuyển khoản mà không cần giấy phép ngân hàng. Marqeta cung cấp hạ tầng phát hành thẻ, được các công ty như DoorDash và Klarna dùng để phát hành thẻ mang thương hiệu riêng với kiểm soát chi tiêu có thể lập trình. Modern Treasury cung cấp lớp vận hành thanh toán, trừu tượng hóa trên ACH, wire, RTP và các kênh khác.
Về cho vay: Cross River Bank và WebBank là các đối tác được cấp phép đứng sau hầu hết sản phẩm cho vay nhúng. Họ là bên cấp khoản vay, còn đối tác phi ngân hàng lo quan hệ khách hàng và dữ liệu thẩm định. Unit và Piermont cung cấp hạ tầng để kết nối các quan hệ này qua API. Phần tích hợp kỹ thuật có thể xử lý được; phần khó hơn là thỏa thuận thương mại và pháp lý để lập quan hệ đối tác với ngân hàng.
Về định danh và tuân thủ: các yêu cầu KYC (Know Your Customer) và AML (Anti-Money Laundering) đi kèm dịch vụ tài chính có thể được đáp ứng qua các nhà cung cấp API như Persona, Alloy hay Sardine, lo phần xác minh danh tính, kiểm tra giấy tờ và giám sát giao dịch. Điều này không xóa nghĩa vụ tuân thủ của bạn, chỉ tự động hóa những phần tốn nhiều sức người nhất khi thực hiện chúng.
Mô hình doanh thu: tiền thực sự đến từ đâu
Với lãnh đạo đang cân nhắc embedded finance có đáng đầu tư hay không, cần hiểu rõ cơ chế tạo doanh thu. Có bốn nguồn doanh thu chính, và mức sinh lời của chúng rất khác nhau.
Interchange: Khi bạn phát hành thẻ ghi nợ hoặc thẻ tín dụng và chủ thẻ sử dụng, ngân hàng phát hành (hoặc bạn, nếu có thỏa thuận phù hợp) nhận một tỷ lệ phần trăm của mỗi giao dịch từ ngân hàng của đơn vị chấp nhận thẻ. Mức interchange trên thẻ ghi nợ doanh nghiệp ở Mỹ thường 1.5-2%. Ở khối lượng đủ lớn, khoản này trở nên đáng kể. Brex và Ramp đã xây được doanh nghiệp lớn một phần nhờ nguồn thu interchange từ các chương trình thẻ doanh nghiệp.
Float: Tiền nằm trong ví hoặc tài khoản trên nền tảng có thể đem đầu tư vào các công cụ ngắn hạn để sinh lãi. Khi lãi suất thấp, khoản này không đáng kể. Ở mức lãi suất từ 5% trở lên, các nền tảng giữ số dư lớn của khách hàng thu được doanh thu float đáng kể. Một nền tảng giữ $50 triệu số dư của người bán thu $2.5 triệu mỗi năm với lãi suất 5%, chưa cần làm gì thêm.
Lãi từ khoản vay: Với cho vay nhúng, doanh thu là chênh lệch giữa chi phí vốn và lãi suất cho vay. Shopify Capital tính APR thực tế trong khoảng 15-25% cho các khoản ứng tiền mặt cho người bán. Lợi thế thẩm định từ dữ liệu giao dịch khiến tỷ lệ nợ xấu thấp so với cho vay SMB truyền thống. Shopify đã công bố khối lượng ứng tiền mặt cho người bán qua Shopify Capital lên tới hàng trăm triệu đô la mỗi quý, được thẩm định gần như hoàn toàn dựa trên dữ liệu giao dịch, không qua kiểm tra tín dụng truyền thống.
Tính năng cao cấp: Một số nền tảng thu phí để truy cập các tính năng tài chính nhúng, như nhận tiền nhanh hơn, hạn mức tín dụng cao hơn, công cụ quản lý ngân quỹ nâng cao. Đây là mô hình đơn giản hơn nhưng thường tạo doanh thu thấp hơn các mô hình ở trên.
Thực tế về tuân thủ: bạn thực sự nhận lấy điều gì
Embedded finance không phải một bài toán thuần phần mềm. Ngay khi bạn giữ tiền của khách hàng, cho vay hoặc hỗ trợ các giao dịch tài chính chịu quản lý, bạn đang hoạt động trong một môi trường chịu quản lý, với rủi ro pháp lý thật. Những lãnh đạo công nghệ đánh giá thấp phần này của dự án là những người cuối cùng phải làm các dự án khắc phục tốn kém sáu tháng sau khi ra mắt.
Yêu cầu tuân thủ khác nhau theo loại sản phẩm và khu vực pháp lý, nhưng các chủ đề lặp lại gồm: xác minh Know Your Customer (kiểm tra danh tính trước khi onboarding), tuân thủ Bank Secrecy Act (giám sát giao dịch và báo cáo hoạt động đáng ngờ), giấy phép money transmitter cấp tiểu bang nếu bạn chuyển tiền (ở Mỹ, hầu hết các tiểu bang yêu cầu riêng), và các yêu cầu bảo vệ người tiêu dùng tài chính nếu sản phẩm của bạn tiếp cận khách hàng cá nhân thay vì khách hàng doanh nghiệp.
Tin tốt là khi làm việc qua một đối tác ngân hàng được cấp phép theo thỏa thuận BaaS, phần lớn gánh nặng pháp lý chuyển sang ngân hàng, nơi đã có sẵn hạ tầng tuân thủ. Tin kém vui hơn là câu "ngân hàng lo phần tuân thủ" không hoàn toàn chính xác: bạn chịu trách nhiệm bảo đảm cách mình triển khai trên hạ tầng của ngân hàng đáp ứng yêu cầu tuân thủ của họ, và ngân hàng có quyền audit nền tảng của bạn. Xây hạ tầng kỹ thuật để đáp ứng các yêu cầu audit đó không phải việc nhỏ.
Các mẫu tích hợp kỹ thuật chịu được quy mô lớn
Lựa chọn kiến trúc ở đầu một dự án tích hợp embedded finance quyết định hệ thống chạy tốt đến đâu và dễ bảo trì ra sao khi sản phẩm tài chính của bạn phức tạp dần.
Quyết định cấu trúc quan trọng nhất là coi lớp dịch vụ tài chính là một dịch vụ nội bộ riêng, hay xây nó như một lớp bọc mỏng quanh nhà cung cấp BaaS. Lớp bọc mỏng làm nhanh hơn nhưng gắn chặt với mô hình dữ liệu và thiết kế API của một nhà cung cấp cụ thể. Nếu cần đổi nhà cung cấp vì giá, độ tin cậy hay thiếu năng lực, lớp bọc mỏng nghĩa là phải xây lại từ đầu. Một lớp dịch vụ tài chính nội bộ đúng nghĩa che nhà cung cấp phía sau domain model của chính bạn, để việc thay nhà cung cấp không kéo theo thay đổi ở phía trên.
Về xử lý sự kiện: các sự kiện tài chính phải idempotent. Một webhook thanh toán được gửi hai lần không được dẫn đến hai lần ghi có. Một lệnh chi trả được gửi hai lần không được dẫn đến hai lần chi trả. Đưa idempotency key vào mọi thao tác tài chính ngay từ ngày đầu không phải tùy chọn: đó là ranh giới giữa một hệ thống hoạt động đúng khi gặp lỗi và một hệ thống tạo ra chênh lệch tài chính phải mất nhiều tuần mới đối soát xong.
Về đối soát: hãy xây lớp đối soát trước khi cần đến nó, đừng đợi đến khi phát hiện chênh lệch. Cụ thể là đối chiếu tự động hằng ngày sổ cái nội bộ với số dư mà nhà cung cấp BaaS báo cáo, cảnh báo khi chênh lệch vượt ngưỡng, và có quy trình rõ ràng để điều tra và xử lý ngoại lệ. Đối soát tài chính là hạ tầng nhàm chán mà tổ chức nào chạy embedded finance cuối cùng cũng phải xây. Ai xây sớm sẽ tránh được rủi ro pháp lý và uy tín khi phát hiện lỗi ở quy mô lớn.
Embedded finance có phù hợp với nền tảng của bạn không
Không phải vertical SaaS hay ERP nào cũng nên xây sản phẩm tài chính nhúng. Giá trị cao nhất khi hội đủ ba điều kiện: nền tảng của bạn có tần suất và khối lượng giao dịch cao (lợi thế dữ liệu chỉ có ý nghĩa khi có dữ liệu); khách hàng gắn bó mạnh (sản phẩm tài chính nhúng làm tăng chi phí chuyển đổi, nhưng đòi hỏi khách hàng tin tưởng giao quan hệ tài chính cho bạn, nghĩa là phải có sẵn một quan hệ vững); và khách hàng có nhu cầu tài chính chưa được đáp ứng mà vị thế dữ liệu của bạn cho phép phục vụ tốt hơn ngân hàng truyền thống.
Các công ty xây thành công mảng embedded finance có chung một mẫu: bắt đầu từ vấn đề tài chính mà khách hàng nhắc đến nhiều nhất, làm phiên bản giải pháp đơn giản nhất có thể, rồi mở rộng dần. Shopify bắt đầu từ thanh toán trước khi sang vốn vay. Toast (SaaS cho nhà hàng) bắt đầu từ xử lý thanh toán trước khi thêm dịch vụ ngân hàng doanh nghiệp. Việc mở rộng sang các sản phẩm tài chính liền kề thuyết phục vì nền tảng ban đầu đã được tin tưởng.
Xây dựng cùng GTEMAS
GTEMAS có kinh nghiệm thiết kế và triển khai tích hợp embedded finance cho khách hàng doanh nghiệp trong các bối cảnh ERP, marketplace và vertical SaaS. Công việc gồm đánh giá nhà cung cấp BaaS và thiết kế kiến trúc tích hợp, thiết kế hạ tầng tuân thủ, hệ thống đối soát và data engineering tài chính liên tục.
Môi trường pháp lý của embedded finance thay đổi nhanh, và độ phức tạp triển khai kỹ thuật cao hơn một tính năng phần mềm thông thường. Nếu bạn đang cân nhắc có nên thêm năng lực tài chính vào nền tảng của mình hay không và thêm như thế nào, chúng tôi có thể giúp bạn xác định phạm vi công việc sát thực tế và thiết kế kiến trúc đủ vững khi sản phẩm lớn lên.
